www.Pertekliyiz.Biz - Artikel Inhalt, aktuelle News, Seite 9

'Dersim Soykýrýmý nedeniyle açýlan davalarý etkiler'

'AÝHM'den Dersim için emsal karar'

Rusya'ya karþý açýlan Janowiec ve diðerleri davasýnda verdiði karar Dersim soykýrýmý ile yakýn tarihin önemli diðer katliamlarý açýsýndan emsal olacak…

AÝHM (Avrupa Ýnsan Haklarý Mahkemesi) Rusya'ya 1940'lý yýllarda Sovyetler Birliði dönemindeki Katyn katliamýnda hayatýný kaybedenlerin yakýnlarýnýn açtýðý davada Dersim soykýrýmý ile ilgili emsal olabilecek çok önemli bir karar verdi. AÝHM, ne kadar geçmiþte yaþanýrsa yaþansýn devletin sorumlu olduðu bir katliam nedeniyle yapýlan soruþturmalarda gerçeðin ortaya çýkarýlmamasýnýn, yakýnlarýný katliamda kaybetmiþ kiþiler açýsýndan "insanlýk dýþý muamele" anlamýna geleceðine hükmetti. AÝHM kararýnýn 1915 Ermeni olaylarýnda emsal olabilmesi, AÝHM'in katliamda ölenlerle, onlar saðken kiþisel veya ailevi iliþki kuranlarýn açtýðý davayý kabul edip diðer baþvurularý reddetmesi nedeniyle çok zayýf bir olasýlýk olarak görülüyor.

70 YIL ÖNCEKÝ KATLÝAM

Tarihe "Katyn Katliamý" olarak geçen katliam 1940'da 2. Dünya Savaþý devam ederken Batý Rusya'da yaþandý. 3 Nisan 19 Mayýs 1940 tarihleri arasýnda 47 günde yaklaþýk 22 bin savaþ tutsaðý kurþuna dizilerek öldürüldü. Ancak asýl Katyn katliamý olarak 4 bin Polonyalý savaþ tutsaðýnýn enselerine sýkýlan kurþunlar ile öldürülmesi olayý olarak biliniyor. Bu katliamýn üzerinden 72 yýl geçtikten sonra AÝHM ortada Sovyet Rusya kalmamasýna raðmen onun halefi Rusya Cumhuriyeti'ni mahkum etti. AÝHM'in katliamda ölenlerin yakýnlarýnýn oluþturduðu 15 baþvurucunun açtýðý davayý görüþmeye karar vermiþti. AÝHM dün sürpriz bir kararla davayý Rusya aleyhine sonuçlandýrdý. Baþvurucularýn Rusya'nýn "yaþam hakkýný ihlal ettiði" gerekçesiyle AÝHS'in (Avrupa ÝnsanHaklarý Sözleþmesi) 2. maddesinden yaptýðý baþvuruyu yerinde bulmayan AÝHM, sürpriz bir gerekçeyle Rusya'nýn mahkumiyetine karar verdi.

ÝNSANLIK DIÞI MUAMELE

Rusya'yý AÝHS'in "Hiç kimse ...insanlýk dýþý ya da aþaðýlayýcý muameleye tabi tutulamaz" hükmünü içeren 3. maddesinden mahkum eden AHÝM yakýnlarý kaybolan insanlarýn yakýnlarýný ortaya çýkarmak için yaptýðý çabaya karþý Rus makamlarýnýn umursamaz davrandýklarýna dikkat çekti. Katliamýn her ne kadar AÝHM'in henüz olmadýðý bir tarihte yaþanmýþ olsa da, ailelerin olayla ilgili soruþturma taleplerine verilen cevaplardan kaynaklanan acý ve ýzdýrabýn AÝHM'in yetkisi dahilinde olduðu belirtilen kararda þöyle denildi:

"Olay 1940'da olmuþtur. Aradan geçen süre devletin olayý açýða kavuþturmasý için çok fazla bir süre olarak kabul edilemez. 1990'da SSCB döneminde baþlatýlan soruþturma 2004'de kapatýlmýþ ve 2009'da yüksek mahkeme bu konuda bir karar vermiþtir. Bir devletin aðýr bir katliam sonrasýnda sadece insanlarýn öldürüldüðünü kabul etmesi yeterli deðildir. Konuyla ilgili devletin baþvuruculara verdiði cevaplar, bütünlüklü bir þekilde deðerlendirilmelidir. Baþvuru süresi açýsýndan da bu konuya iliþkin ulusal mahkemelerin verdiði en son kararýn üzerinden 6 ay geçmeden yapýlan baþvurularýn görüþülmesi gerekir."

ÖLENLERLE SAÐKEN AÝLEVÝ ÝLÝÞKÝ KURANLAR...

AÝHM kararýnda, baþvuranla öldürülenler arasýndaki aile ve yakýnlýk baðýna bakýlarak öldürülen veya kaybolanlarla onlar sað iken kiþisel ve ailevi iliþki kurmuþ 10 baþvurucunun davasýný kabul eden AÝHM, katliamda öldürülenlerin akrabalarý olan, ancak onlar yaþarken henüz doðmamýþ olan 5 baþvurucunun davasýný ise reddetti. Davasý reddedilenler arasýnda, katliamda babalarý öldürülen, ancak onlar öldükten doðmuþ 2 kiþi de yer aldý.

AÝHM, baþvurucularýn yakýnlarýnýn kaderlerini bilmemelerini, ölüp ölmediklerini öðrenmemelerini de "insanlýk dýþý muamele" olarak gördü.

KATLÝAMI KABUL ETMEK YETMEZ, GERÇEK AÇIÐA ÇIKARILMALI

Soruþturmanýn hiçbir aþamasýnda baþvurucularýn konuya iliþkin belgelere ulaþma þansý olmadýðýna dikkat çeken AÝHM, Rus Askeri Savcýlýðý'nýn konuya iliþkin sorulara hep kýsa ve konuya açýklýk getirmeyen cevaplar verdiðine dikkat çekti. Kararda AÝHM'in Rusya'nýn yaptýðý savunmaya atýf yapýlarak "Rus otoritelerinin Katyn katliamý gerçeðini tanýmama konusunda açýk çekingenliðinden þok olduðu" vurgulandý. Katliamýn Rus mahkemelerinde yüzeysel ve basit þekilde ele alýndýðýna dikkat çeken AÝHM, "Bu da Rusya'nýn baþvurucularýn endiþelerine karþý tamamen gözü kapalý kaldýðýný, bunu karartmak için bir çaba içinde olduðunu gösterir" dedi.

Kararda devletlerin bu tür olaylarda sadece ilgili kiþilerin öldüðünü kabul etmelerinin yeterli olmadýðýný gerçeðe ulaþmak için gereken herþeyi yapmasý gerektiðine dikkat çekildi. Devletlerin kaybolan kiþilerle ilgili tek ödevinin ölümün gerçekleþtiðini kabul etmeleri olmadýðýna vurgu yapýlan kararda "Ýnsanlýk dýþý muamele yasaðý, devletlere bundan daha geniþ bir ödev yükler. Bu da gerçeðin ortaya çýkarýlmasýnda destek olma yükümlülüðünü de içerir."

"DERSÝM SOYKIRIMI NEDENÝYLE AÇILAN DAVALARI ETKÝLER"

Kararý VATAN'a deðerlendiren Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi Ýnsan Haklarý Merkezi'nden Doç. Kerem Altýparmak "Janowiec/Rusya kararýnýn önemi, aðýr insan haklarý ihlallerinde bu ödevin 70 yýl öncesine de uygulanabileceðini göstermesidir. Bu kararla birlikte baþta Dersim olmak üzere tüm katliamlarda etkili soruþturma yapmak uluslararasý hukuktan doðan bir yükümlülük haline gelmiþtir. Devletin katliam sorumlularýný yargýlamasa bile gerçeði ortaya çýkarmak yükümlülüðü vardýr. Bu yükümlülük, olay ne kadar geçmiþte olursa olsun geçerlidir" dedi.

Dersim soykýrýmýnda yakýnlarýný kaybedenlerin Türkiye'de açtýklarý davada hükümetin verdiði muðlak savunmalara dikkat çeken Altýparmak, karara göre bu kiþilerin gerçeði ortaya çýkarmak için Türkiye'deki mahkemelerden sonuç alamamalarý halinde AÝHM'in mahkumiyet kararý vereceðine dikkat çekti.

"112 YAÞINDA 1915'Ý YAÞAYAN BÝR ERMENÝ VARSA..."

Altýparmak sadece Dersim deðil, yakýn tarihteki 1 Mayýs, 16 Mart, Maraþ, Sivas ve Çorum gibi katliamlar nedeniyle açcýlacak davalarda da ayný yükümlülüðün doðduðunu söyledi. 1915'deki Ermeni soykýrýmý iddialarýna iliþkin olarak ise AÝHM'in "baþvuranla katliamda hayatýný kaybeden arasýnda, onun saðlýðýnda gerçekleþmiþ kiþisel ve ailevi iliþki" kriterine dikkat çekti. Altýparmak "Burada 1915'de hayatýný kaybetmiþ biriyle kiþisel iliþki kurmuþ bir baþvurucu bulma zorluðu yaþanýr. En azýndan 1910 doðumlu birinin olmasý gerekir. Bu olursa belki o dava da AÝHM'e taþýnabilir" dedi.

Kemal Göktaþ / Vatan

‘Alevilerin kurtuluþu Kürt ve emek hareketiyle buluþmaktan geçer’

'Alevi Bektaþi Federasyonu (ABF) Genel Baþkan Yardýmcýsý Necdet Saraç ile söyleþi'

"Alevi Hareketi Kürt meselesinde son yýllarda, Uludere Katliamý’nda olduðu gibi çok daha cesur ve doðru çözümler öneriyor olsa da, temkinli ve aðýr davranmayý sürdürüyor. Türkiye gerçeðinde, 'Ýktidar Alternatifi bir Hareket’ ancak ve ancak Kürt hareketi, Alevi hareketi ve emek hareketinin buluþmasýyla þekillenecek.”

Türkiye’de çaðdaþ bir demokrasinin geliþiminde en önemli dinamiklerden biri olan Alevi hareketi bir yandan kendi içinde yeni örgütlenme modelleri için tartýþma ve arayýþlarýný sürdürürken, bir yandan da siyasal geçmiþini sorgulayýp siyasal geleceðinin tavrýnda bir netleþme yakalamaya çalýþýyor. Geçtiðimiz hafta Barýþ ve Demokrasi Partisi’nden Þerafettin Halis ile Demokratik Alevi Federasyonu’ndan Ali Köylüce’nin görüþlerini yansýtmýþtýk. Bugünkü söyleþimizde ise Alevi Bektaþi Federasyonu (ABF) Genel Baþkan Yardýmcýsý Necdet Saraç, hem Alevilerin Cumhuriyet’le olan iliþkilerinin geliþimini analiz ediyor hem de Alevilerin gelecekteki siyasal duruþlarýna etkide bulunacak faktörleri yorumluyor.

Alevilerin son 25 yýl içinde taleplerini daha gür sesle dile getirebilmelerini neye baðlýyorsunuz? Sizce Türkiye siyasetini etkileyen dinamiklerden hangisi bu konuda belirgin etkide bulundu?
Dünyada sosyalist sistemin çökmesi, birçok ülkede dini ve milli eðilimleri güçlendirdi. Ortadoðu ve Balkanlar’da bu açýkça görüldü. Alevi hareketi de bu ‘’boþluk”tan dolayý yeniden þekillendi. 12 Eylül darbesi sonrasý ortaya çýkan ve Arif Sað, Musa Eroðlu, Muhlis Akarsu ve Yavuz Top’tan oluþan ‘’Muhabbet” grubunun dönemindeki müthiþ etkisini bile bu kategoride deðerlendirmek gerekir. 2 Temmuz 1993 Sivas katliamý ise Alevilerin tarihinde bir sýçrama yarattý. Aleviler belki de uzun süredir ilk kez geri çekilme yerine her yerde örgütlenmeye ve alanlara çýkmaya baþladý. Alevilerin görünür hale gelmeleri, doðal olarak taleplerinin de görünür ve duyulur hale getirdi. 12 Eylül darbesinin de ciddi etkisiyle sol önemli ölçüde siyasi alanda aðýrlýk olmaktan çýkmýþ, bu boþluk Kürt Hareketi ve Alevi hareketi tarafýndan doldurulmaya baþlanmýþtý. Bugün de bu tablo önemli ölçüde bu þekildedir. Eðer sorunuzda özel olarak ‘’Kürt hareketinin Alevi örgütlenmesinde etkisi nedir” diye soruyorsanýz, bunun cevabý açýktýr. Kürt hareketi Alevi hareketinin örgütlenmesini hýzlandýran bir örnek teþkil etmiþtir.

Genelde hep sol’da duran Aleviler, Türkiye’nin bugünkü politik yelpazesinde yine ayný yerdeler mi; yoksa kafalarý karýþýk mý?
Kentleþme ve kapitalizmin geliþmesiyle birlikte kuþkusuz Aleviler de ‘’homojen” olmaktan çýktýlar. Bugün de kuþkusuz Alevilerin genel duruþunda sol aðýr basýyor ama, Aleviler içinde de fazla sayýda MHP’li ve son birkaç yýldýr da AKP’li var. Alevilik deyince tabi tek bir yorum akla gelmiyor, farklý yorumlarýn sayýsý kentleþmeyle birlikte giderek artýyor, bu doðal olarak siyasi tercihlere de yansýyor ama adalet ve demokrasi eksenindeki genel duruþ her þeye raðmen deðiþmiyor. On binlerce Alevi geçtiðimiz hafta Kadýköy Meydaný’nda bunu gösterdiler. Meydanda Alevilerin bütün renkleri vardý. Ulusalcýlardan Kemalistlere, sosyal demokratlardan markistlere kadar. Örgütsel yansýmasý da böyleydi. ABF bileþenlerinin üyeleri ile CEM Vakfýnýn üyeleri ya da Kürt hareketinin Alevi örgütlenmesi ayný alanda birlikte ‘’adalet istiyoruz” dediler… Kafa karýþýklýðýna gelince, Türkiye’de kimin kafasý karýþýk deðil ki, Alevilerin olmasýn. AKP, tek kale top oynadýkça kafa karýþýklýðý devam eder…

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), bu güne kadar ‘Alevilerin partisi’ olarak biline geldi. Ancak siz bir panelde (Mersin Cemevi, Þubat 2012), ‘’CHP’nin hiç bir zaman Alevileri karar alma organlarýnda görmek istemediðini, hep bir figüran olarak kullandýðýný” söylediniz. Bunu biraz açar mýsýnýz?
Evet doðru, Alevilerin ezici çoðunluðu bugüne kadar hep CHP’nin yanýnda pozisyon aldý. 12 Eylül Anayasa Referandumu ve 12 Haziran seçimleri de bunu gösterdi. Maraþ, Malatya, Adýyaman, Sivas, Erzincan, Çorum, Amasya gibi yerleþim yerlerinde Alevilerin yüzde 97’si Anayasa’ya ‘’hayýr” dedi. Aleviler kütlesel olarak CHP’yi destekliyor olmasýna raðmen bunun karþýlýðýný alamýyorlar. Bugün CHP Genel Baþkaný Alevi olduðu için CHP’de Alevi olarak ciddi bir yer bulmak çok zor. Alevilere halen cüzzamlý muamelesi yapýlýyor. CHP’deki birçok yönetici de, Türkiye’nin siyasi partilerinin çoðu Alevileri karar mekanizmasýna görmek istemiyorlar. Aleviler yalnýzca oy veren, destek sunan kiþiler olduðunda çok iyiler. Yalnýzca saz çalan, türkü söyleyen, iyi raký muhabbeti olan, önünü ilikleyen Alevi profili halen makbul profil olarak kabul ediliyor. Ancak, Alevi profili de hýzla deðiþiyor. Bu deðiþim kolay olmuyor, sancý biraz buralardan kaynaklanýyor. Hayatýn her alanýnda, özel olarak da CHP’de karar mekanizmalarýnda ‘’Alevi kimliði” öne çýkan bir kimlik deðil. Þu anda CHP’de Genel Baþkan Alevi, örgütlenmeden sorumlu baþkan yardýmcýsý Alevi, sayman Alevi. Ancak bu Alevi kimliðinin öne çýkmasýný saðlamasý bir yana kimliði bastýrýyor da. CHP’ye oy veren Alevilerin oraný düþünülse CHP’de karar mekanizmalarýndaki Alevi sayýsýnýn çok fazla olmasý gerekir. Bu anlamýyla Aleviler kimliklerini bir utançmýþ gibi söylemekten, temsil edilmekten korkmamalýlar. Artýk Alevilerin figüranlýktan aktörlüðe terfi etme zamanýdýr!

Birçok Alevi fikir insaný ve araþtýrmacýnýn da dile getirdiði gibi, ‘’Alevilerin CHP’ye tek taraflý sevdasýnýn” altýnda yatan sosyopsikolojik veya siyasi etkenler konusunda neler söyleyebilirsiniz?
Bu kuþkusuz zor bir zoru ve cevabý tek bir satýr deðil. Alevi sorunu bu topraklarýn en uzun süreli sorunudur. Örneðin Kürt ve Ermeni sorunu bu ülkenin son 100, 150 yýllýk sorunudur. Oysa Alevi sorunu bin yýllýk bir sorundur. Aleviler Osmanlý döneminde, özellikle 16. Yüzyýldan sonra çok çekmiþlerdir. Cumhuriyet’in kuruluþu bu süreci en azýndan vatandaþlýk kavramý çerçevesinde deðiþtirmiþtir. Aleviler, Atatürk’ü ve Cumhuriyet’i kendilerine yakýn görmüþlerdir. Ýþin doðrusu da, Osmanlý ile Cumhuriyet fikriyat düzeyinde kýyaslandýðýnda böyledir de. Ýslam, siyasal Ýslam, þeriat, Osmanlý hep Alevilere karþý ‘’katli vaciptir” fetvalarýný çaðrýþtýrýr. Aleviler ya ‘’yok” sayýlýrlar, ya da katledilmeleri sevap. Cumhuriyet’te bu laf düzeyinde de olsa bitmiþ, ciddi sorunlar olsa da vatandaþlýk anlamýyla ‘’eþitlik” öne çýkmýþtýr. Tarihlerinde ilk kez ‘’adam yerine konulmuþlar” birinci Cumhuriyet meclisinde kendi kimlikleriyle 10-12 milletvekili olarak temsil edilmiþlerdir. Yüzlerce yýla yayýlan baský ciddi bir sýkýntý yaratýr. Korku hafife alýnacak bir duygu deðildir. Aleviler yüzlerce yýl ‘’ne zaman basýlýrýz, ne zaman öldürülürüz” diye kaygýlanmýþlar. Cumhuriyet’te bu bitiyor gibi olmuþ. Bitmiþ mi, tabi ki hayýr. Dersim bu konuda önemli bir örnektir… 1945 sonrasý ise Aleviler ve CHP iliþkisi Türkiye’nin siyasi konjektörüne göre deðiþmiþtir. Aleviler güçlü alternatiflerle karþýlaþtýklarýnda onlardan hep etkilenmiþlerdir. 1950-54 arasý DP’yi, 1965-70 arasý TÝP ve TBP’yi, 1970-80 arasý sol hareketleri ve CHP’yi, 1980 çýkýþýnda ise SODEP’i böyle deðerlendirmek gerekir…
Alevilerin yüzyýllara yayýlan ezilmiþliði, iktidar duygusunu bilmeme, iktidarsýzlýk hali kaçýnýlmaz bir þekilde, öne çýkmama, ‘’ikinci adam” rolünü üstlenme psikolojini yaratmýþ, bu durumda sürekli olarak ‘’sýðýnýlacak bir liman” aramayý hep beraberinde taþýmýþtýr. Bu ‘’liman”da genellikle CHP olmuþtur…

Sanýyorum parlamentoda oran olarak Alevi temsiliyet en fazla Barýþ ve Demokrasi Partisi’nde (BDP). BDP’nin de desteklediði, Türkiye’nin etnik, inanç ve politik dinamiklerini gerçek bir demokrasinin inþasý iddiasýyla buluþturmaya çalýþan Halklarýn Demokratik Kongresi (HDK) gibi giriþimler var. Aleviler bu oluþum ve çabalara nasýl bakýyor?
Benim de bildiðim kadarýyla ‘’evet, BDP oransal olarak en fazla sayýda Alevi milletvekilinin temsil ettiði parti”dir. CHP’de Genel baþkaný Alevi olduðundan olsa gerek, Alevilere en fazla mesafe koymaya çalýþtýðý bu dönemde, sanýyorum 1989’lu yýllarýn SHP’sinden sonra ilk kez, bilinen-bilinmeyen 30-32 Alevi milletvekili ile parlamentoda temsil ediliyor. Bilinen-bilinmeyen diyorum, CHP içindeki bazý milletvekilleri halen Alevi kimliðini saklýyor yada söylemiyor… HDK gibi oluþumlar, geçmiþte Çatý Partisi giriþiminde de olduðu gibi teorik olarak doðru ancak pratik olarak karþýlýksýz kalan giriþimlerdir. Böyle bir giriþimin baþarýlý olabilmesi için Kürt hareketinin ciddi ve güçlü, oy potansiyeli olan bir ‘’Türk partnere” ihtiyacý var. Kürt hareketi son yýllarda çok güçlendi. Bugün seçim barajý yüzde 5 olsa, BDP yüzde 10 barajýný çok rahat aþar. Eðer siz bütün engellemelere raðmen yaklaþýk 3 milyon oy alýp 36 baðýmsýz milletvekili çýkartýyorsanýz, bu gücü gösterir. Kürt Hareketi’nin ‘’partneri” pozisyonundaki Türkiye sosyalist hareketi ise kendini ne kadar zorlarsa zorlasýn oy oraný yüzde birin altýnda seyrediyor. Doðrularý söylemek, doðru tespit yapmak sonucu deðiþtirmiyor. Siyaset bir sonuç alma sanatý ve bunun ölçüsü de sonuç olarak seçim sandýðý. Yani þunu söylemek istiyorum. Kürt Hareketi’nin doðru þeyler söyleyen Türk sol hareketleriyle buluþmasýnýn sandýkta bir karþýlýðý yok. Nihayetinde Kürtler de, Aleviler de bu ülkede sayýca azýnlýklar. Çoðunluðu Türk ve Sünniler temsil ediyor.
Diðer yandan, Alevilerin, en azýndan örgütlü Alevilerin yani ABF’nin, PSAKD’nin, AKD’nin, HBVAKV’nýn, AABK’nýn ve bu saydýðým yapýlardan farklý bir yerde konumlanmýþ olsa da CEM Vakfý’nýn Kürt Hareketi’ne ve özel olarak da HDK’ye mesafeli baktýðý bir gerçek. Kuþkusuz ben bu örgütler adýna konuþamam ama, bildiðim þu: CEM Vakfý’ný kenarda tutsak bile, Alevi Hareketi Kürt meselesinde son yýllarda, Uludere Katliamý’nda olduðu gibi çok daha cesur ve doðru çözümler öneriyor olsa da, temkinli ve aðýr davranmayý sürdürüyor. Türkiye gerçeðinde, muhalefet ya da daha doðru bir ifadeyle ‘’Ýktidar Alternatifi bir Hareket” ancak ve ancak Kürt hareketi, Alevi hareketi ve emek hareketinin buluþmasýyla þekillenecek olmasýna raðmen gerçek böyle. Benim gönlümde yatan da kuþkusuz, Türkiye’deki mevcut anti-demokratik, ‘’kendine Müslüman” olan yapýyý deðiþtirebilecek, adalet ve eþitliði öne çýkaracak yeni bir siyasal iklim yaratmak. Bunun yolu da ortak hareket etmekten geçiyor. Ben böyle bir ortak hareketin ‘’masa baþýnda” kurulabileceðine ise inanmýyorum. Bu tür hareketler sokakta fiili olarak buluþurlar. 12 Eylül referandum süreci, ya da yerel seçimlerde bazý bölgelerde olduðu gibi. Bizim en son Kadýköy’de düzenlediðimiz, geçmiþte yine üç büyük þehirde düzenlediðimiz ve yüz binlerce insanýn katýldýðý mitingler aslýnda bu iþin olabileceðini gösteriyor.

Aleviler artýk CHP’yi sorguluyor. Peki Cumhuriyet’i de sorguluyor mu? Örneðin HBV Anadolu Kültür Vakfý Genel Baþkaný Ercan Geçmez, ‘’Alevileri asimile etmeye çalýþan bir devlet var” diyor...
Bu konuda yukarýda bir iki konuya deðindim ancak tamamlayayým. Alevilerin de her inanç ve etnik grubun olduðu gibi ‘’kendi ezber tarihleri” var. Özellikle azýnlýk gruplarýn tarihleri hep siyasi iktidarlarýn dikte ettirmesiyle yazýlýr ve öyle ezberlenir. Böylece onlarýn iki resmi tarihi olur. Birincisi hakim iktidar güçlerinin, ikincisi de kendisinin. Aleviler þimdi iki ezberi de bozmak için tartýþýyorlar. Ancak onlarca, belki yüzlerce yýla yayýlan ezberi bir-iki yýlda bozamazsýnýz. Þu anda Aleviler kendi resmi tarihleri bozulmasýn diye bir direnç içindeler. Cumhuriyet’te bunlardan biri. 1920 birinci mecliste Alevi milletvekilleri meclisteyken 1923’ten sonra 1945’lere, 50’lilere kadar hiç olmamalarýný, 1923’de Anayasa’nýn ikinci maddesinin ‘’devletin dini Ýslamdýr” diye deðiþtirilmesini, yine ‘’köy tarifine cami”nin girmesini, 1925’de Tekke ve Zaviye Yasasý ile Alevi Bektaþi tekkelerinin kapatýlmasýný, mallarýn yaðmalanmasýný, 1937-38’deki Dersim katliamýný artýk dünkü kadar ‘’kolay” izah etme dönemi sona erdi. Yani bütün belgeler artýk orta yerde. Yani ‘’bunlardan Atatürk”ün haberi yoktu, olsaydý böyle olmazdý” deme þansý kimsenin yok, dese de inandýrýcýlýðý yok. Bu anlamýyla böyle bir sorgulama süreci baþlamýþtýr, bunun önüne kimse geçemez… Kaldý ki, belegeler ortaya çýktýkça, Osmanlý döneminde yaþanan fiziki katliamlarýn Cumhuriyet döneminde de Maraþ, Çorum, Sivas klasik örneklerinde olduðu gibi devam ettiðini görüyoruz, ama bu dönemin asýl ‘’katliamý” þimdi asimilasyon biçiminde oluyor. Hem þehirleþme, hem de merkezi iktidarlarýn sürekli Sünniliði empoze etmesi Alevi dünyasýnda ciddi bir asimilasyonu beraberinde getiriyor. Dün köylerde ‘’kapalý-devre” yaþayan Alevileri kendi inançlarýný baskýlara raðmen koruyor ve sürdürüyorlardý. Kentte bu düzen bozuldu. Yalnýzca Ramazan ayýný bile kriter alsak yapýlan Sünni propaganda asimilasyonu hýzlandýrýyor. Son yýllarda asimilasyon hýzýnýn kesilmesinin asýl nedeni Alevi hareketinin büyümesi ve televizyonlarýn kurulmasýndandýr. Alevi kimliðinin telaffuz ediliyor olmasý bile asimilasyon karþýsýnda duvarlarýn inþa edilmesini beraberinde getiriyor. Ama bu kolay deðil, siyasal Ýslam cenaze kaldýrma iþlemi baþta olmak üzere müthiþ bir Sünnileþtirme operasyonu yapýyor.

Mustafa Kemal Atatürk- bir siyasi figür olmasýna raðen, fotoðraflarýnýn Alevi cemevlerine asýlmasý da son dönemlerin bir diðer tartýþma konusu…
Bu tartýþmayý kesmenin bir tek yolu var. Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu’nun 1997’de programýna aldýðý bir baþlýk var: Bayrak ve Atatürk. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasi lideridir. Cemevleri gibi inanç merkezi olan kurumlara siyasi liderlerin resmi asýlmaz. Siyasi liderler, gelip-giderler ama inançlar hep kalýr…

Türk ve Sünni Cumhuriyet, Kürt ve Alevi’yi yok saydý, ezdi, asimile etti; ve bu ýsrarýný halen sürdürüyor. Alevi Kurultayý’nda (Ankara, Ocak 2012) Aleviler ilk kez belirgin bir þekilde ‘Kürt’ vurgusu yaptý. Uludere’de uçaklarla katledilenlerin ailelerine baþsaðlýðýna gittiler…
Bu yaklaþýmlarýn Cumhuriyet’i sorgulamaya baþlamasýndan daha çok klasik Alevi yaklaþýmýna, yani 72 millete ayný gözle bakma ilkesine, dolayýsýyla halklarýn kardeþliði ilkesine daha cesur yaklaþmalarýyla ilgili. Alevi hareketi artýk kendisine raðmen, ülkemizde geliþen her haksýzlýða tavýr koymaya çalýþýyor, üstelik destek de veriyor. 1 Mayýs’ta olduðu gibi ya da 12 Eylül generallerinin yargýlamasýnda olduðu gibi. Örneðin ABF, Kürt meselesinin çözümü için son zamanlarda Uludere örneðinde olduðu gibi, ülkenin bütün inanç önderlerini, yani Dedeleri, Ýmamlarý, Papazlarý, Hahamlarý ‘’savaþa durdurmak için” ortak açýklamaya, mücadeleye çaðýrdý. Bu çaðrý halen geçerli. Savaþ durmalý, kan ve göz yaþý bitmeli. Kürt sorunun artýk yalnýzca bir güvenlik sorunu olarak algýlanamayacaðýný, bu sorunun çözümünün demokrasiyi ve eþitlik ilkesini uygulamaktan geçtiðini saðýr sultan bile duydu, öðrendi. Bu konuda direnmenin hiçbir karþýlýðý yoktur. Aleviler de bu nedenle Kürt sorunun çözümünde dün ile kýyaslanmayacak ölçüde doðru çýkýþlar yapýyorlar. Bu adýmlarý daha da güçlendirmek ve cesur hale getirmek gerekir.

1990’larýn baþýnda Alevi kimliði rahat ifade edilir oldu. Ancak özellikle Kürt Aleviler yalnýzca Alevi inanç kimliklerini dillendirebildiler. Bunun nedeni nedir?
Aslýnda bugün bile milletvekili olmasýna raðmen Alevi kimliðini saklayan Aleviler var. Yani korku oldukça derinlerde. Tabi bu bir tek korkuyla izah edilemez. Türkiye’de Sünni veya Türk olarak siyaset yaptýðýnýzda kimse size ‘’Türk veya Sünni Milletvekili” diye hitap etmiyor. Ama bu ülkede çoðunluk ‘’Alevi ya da Kürt Milletvekili” diyor ve fiili olarak ayrýmcýlýk yapýyor. Bunun karþýsýnda da birçok kiþi bu kimliðini geride tutarak, belki saklayarak ‘’eþitliði”, ‘’laikliði” yakalayabileceðini sanýyorlar ama yanýlýyorlar. Eþitlik ancak ve ancak ‘’eþit yurttaþlýk ilkesi” Anayasa ile güvence altýna alýnýrsa ve bu karara uygun yasal yaptýrýmlar olursa gerçekleþir. Birçok Alevi bu ayrýmý görmek istemiyor ve kendi kimliðini saðladýðýnda uzlaþma olacaðýný sanýyor. Oysa bugün Aleviler biliniyor, muhatap alýnýyorsa bunun bir tek nedeni örgütlü Alevi gücüdür. Bu güç kendini ne kadar çekim merkezi yaparsa ‘’takiye”de o zaman sona erer. O zaman korkaklýk da zayýflýk ta önemli ölçüde ortadan kalkar. Tabi benim burada vurguladýðým ‘’korkaklýk” ta, ‘’zayýflýk”ta benim içinde, her ‘’azýnlýkta olan” yurttaþ için de son derece insani duygulardýr. Yüzlerce yýla yayýlan zulüm karþýsýnda korkmak, insanidir ve anlaþýlýrdýr. Bütün beceri gücü ‘’karþý tarafa” hissettirerek ve eþit yurttaþlýðý saðlayarak bu süreci lehimize çevirmekten geçmektedir.

Kürt Alevilerde artýk etnik kimlik sahiplenmesinin de geliþtiði izlenimine katýlýyor musunuz?
Kuþkusuz, Kürt hareketinin geliþmesi Kürt Alevilerde kendi kimlikleriyle buluþmayý çok hýzlandýrdý. Bu da son derece doðru bir geliþmedir. Kiþiler kendi kimliklerine sahip çýktýkça ve bir futbol takýmýnýn tuttuðu takýmý rahatça telaffuz etmesi gibi, yan yana geliþlerde kimliðini rahatça telaffuz ediyorsa, bir süre sonra kimse kendi kimliðine özel vurgu yaparak, altýný çizerek tekrarlamak istemez! Yani bir tek kriter var: ‘’Anayasal Vatandaþlýk kapsamýnda eþit yurttaþlýk / vatandaþlýk hakkýnýn saðlanmasý!”

Halil Dalkýlýç / Politika