Dersim halkı 10 Ekimde belediye öncülüğünde sokağa çıkacak ve barajlara ‘dur’ diyecek.

Dersimliler, "tarihlerini ve kültürlerini sular altında bırakacak" altı baraj ve sekiz hidroelektrik santraline karşı cumartesi günü büyük bir miting düzenlemeye hazırlanıyor.

DTP’li Belediyenin öncülük ettiğ büyük buluşmaya çeşitli siyasi partiler, sivil toplum örgütleri, ilçe belediyeleri, belde belediyeleri ve sanatçılar destek veriyor.

 

DTP Dersim Belediye Başkan’ı Edibe Şahin yürüşüşe destek çağrısı yaptı.

İnsan Hakları Derneği (İHD) Dersim temsilcisi avukat Barış Yıldırım, 12 Eylül 1980 darbesi sonrasının en büyük kitle eyleminin örgütlendiğini söyledi.

Baraj ve santrallerin üzerine yapılması planlanan Munzur deresinin de içinde yer aldığı milli park 43'ü Munzur Vadisi'ne, 227'si Türkiye'ye endemik bitkiye ev sahipliği yapıyor. Çengel boynuzlu keçi, bezuvar isimli dağ keçisi, ur kekliği, kırmızı benekli alabalık da vadiye has türlerden.

1960'ta ortaya çıkan baraj projeleri 1987'de tamamlandı ve 1998'de yapım kararı alındı. Şu an sadece uzunçayır barajının inşası tamamlandı; Mercan hidroelektrik santrali de yapım aşamasında. Bölgedeki avukatların, projenin yapımı için alınan Bakanlar Kurulu kararının iptali talebi Danıştay'da kabul edildi fakat Devlet Su İşleri'nin kararı temyize götürmesinin ardından projenin önü açıldı. Aktivistler kararı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıdı.

Projeye yapılan itirazlar arasında üretilecek elektriğin Türkiye'nin yıllık üretiminin yüzde 1'inden az olduğu buna karşılık doğayı, yaşamı ve sosyal yapıyı tahrip edeceği vurgulanıyor.

NWD-Dersim  

Dersim’de Üniversitesi bünyesinde Alevilik Uygulama ve Araştırma Merkezi açıldı.

Dersim Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Durmuş Boztuğ, İl Kültür Merkezi'nde gazetecilere yaptığı açıklamada, Rektörlük olarak YÖK'e başvurularının kabul edilmesinin ardından Edebiyat Fakültesi bünyesinde Türkiye'nin ilk Alevilik Uygulama ve Araştırma Merkezi'ni açtıklarını söyledi.

Benzer merkezlerin Türkiye'deki diğer üniversitelerde de bulunduğunu belirten Boztuğ, şöyle konuştu:

''Örneğin Gazi Üniversitesinde Türk Kültürü Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Merkezi var. Bir diğeri de Çorum Hitit Üniversitesi'ndeki Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Merkezi'dir. Biz ise üniversite bünyesinde kurduğumuz merkeze, doğrudan Alevilik Uygulama ve Araştırma Merkezi ismini uygun bulduk. Çünkü Alevi inanç grubuna mensup yurttaşlarımız, ülkemizin önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Bu yurttaşlarımızın yoğunlukla yaşadığı ortam olan Dersim'de böyle bir araştırma ve uygulama merkezinin önemli olacağını düşünüyoruz.''

ALEVİ KÜLTÜR VE İNANIŞI, KAYIT ALTINA ALINACAK

Prof. Dr. Boztuğ, merkezin Alevi kültür ve inanışını yazılı olarak kayıt altına alacağını bildirdi.

Alevilerin dinsel motiflerindeki edebi eserlerin daha çok sözlü edebiyat şeklinde olduğunu ifade eden Boztuğ, şunları kaydetti:

''Bunlar babadan oğula, dededen toruna geçerken erozyona uğruyor, kayboluyor. Bunları gelecek nesillere sağlıklı şekilde aktaramıyoruz. Ama kurduğumuz merkezde, Alevi inanç grubundaki yurttaşlarımızın din motiflerindeki edebi eserleri toplayıp, derleyip, yazılı hale getirip, dijital ortamda saklayarak gelecek kuşaklara kalıcı eser olarak taşımak istiyoruz. Dinsel motiflerinin yanında semahların uygulanması ve benzeri konularda da araştırmalar yapacağımızdan, merkezimizin adını Alevi Araştırma ve Uygulama Merkezi koyduk.''

''ALEVİ DEDELERİNDEN DE YARARLANACAĞIZ''

Bir gazetecinin ''merkezde Alevi dedelerinin de görev alıp almayacağını'' sorması üzerine Prof. Dr. Boztuğ, şunları söyledi:

''Alevi dedelerinden de yararlanacağız. Alevi inanç grubuna mensup yurttaşlarımıza baktığımızda, inanç ve kültürel motifler anlamında homojen olmadıklarını görüyoruz. Farklı değerlendirme ve farklı yorumlara sahip olanlar var. Biz bunları da kendi içlerinde ayrıştırma yerine bu farklılıkları, Alevi yurttaşlarımız arasında Aleviliği farklı yorumlayanları da zenginlik olarak göreceğiz. Herkesi bağrımıza basıp, kucaklayıp, Aleviliği farklı şekilde yorumlayan vatandaşlarımızın da merkezimizde kendilerini ifade etmelerini, araştırmalarını yapmalarını sağlayacağız. Çünkü farklı fikirler demokratik ortamda, bilimsel ortamda serbestçe tartışılacak ki doğrulara daha kolay yaklaşabilelim.''

''Demokratik açılım'' konusuna da değinen Boztuğ, şunları kaydetti:

''Demokratik açılım Kürt, Alevi, azınlıklar değil tüm açılımları kapsamaktadır. Ülkemiz ekonomik olarak gelişiyor ve ilerliyor. Bugün Türkiye, dünyada en gelişmiş 20 ekonomi arasında. Hayat düzeyiyle, ekonomik ve sosyal düzeyiyle Türkiye büyüyor, gelişiyor. Türkiye geliştikçe, büyüdükçe farklılıklarını zenginlik olarak görmeye başladı. Şu anda bunu yaşıyoruz.''

NWD-Dersim

Tunceli'de tek konu barajlar. "Munzur'un suyu gücenecek, ekolojik denge çökecek, yaşanacak zemin kalmayınca açılımı hissedecek insanlar da olmayacak" endişesi hakim

Erzurum'dan yola koyulup Erzincan istikametine tuttum yolu. Bir süre sonra da Tunceli yol ayrımına geldim. Sola sapıp o yöne döndüm. Daha girişte bir arama noktasında durdurulunca indim, genç astsubay ve askerlerle ayaküstü hasbihal ettim. Sakin, rahat, güleç gördüm hepsini. Eskiden olsa suskun, gergin, çelik yeleklerini kuşanmış, mevzilenmiş, el tetikte beklerlerdi. Şimdi doğal bir yol kontrol noktası haline gelmiş burası. Bazı araçlar durdurulup kimlik kontrolü, 3-5 malum soru ve "iyi yolculuklar" dileğiyle uğurlama. İlerledikçe muhteşem manzaraları görüyorum. Doğa sade,yalın, büyüleyici. Türlü çeşit ağaçlar, meşe palamutları, kayınlar, söğütler, çınarlar, çamlar. Çiçekler bin bir renk. Kınkor denen koca koca dağ mantarları muhteşem. Durup dakikalarca fotoğraflıyorum.

AÇILIMLA GELEN FARK
Tekrar yola koyulunca fark ettim ki telefonum çekmiyor. Bu durum uzun sürüyor ta Tunceli'ne 5 kilometre kalana dek. İşte geldim, dolaşmaya başladım bile. Şehre bu bilmem ki kaçıncı girişim. Ama en çok bu defaki ziyaretimde bu denli rahat gördüm kenti. On yıllardır süren gerginlik, ürkeklik, huzursuzluk yerini hissedilir bir rahatlamaya bırakmış. Kahvehanelerde, iş yerlerinde, taksi duraklarında, cem evinde, belediyede konuştuğum yurttaşların ve bazı idarecilerin çoğu bunun sebebini "demokratik açılım projesi" ne bağlıyor. Birkaç konuşmayı nakledeyim size: Ana cadde üzerinde bir kahvehane önünde kürsülere (tabure) oturmuş yaşlı yurttaşlarla ilk sohbetim.

Kentin girişinde bir tabela gördüm. "Gülümseyin Tunceli'de güvendesiniz" yazıyordu.
- Emniyet Müdürlüğünün bir yazısı o.

Nasıl değerlendiriyorsunuz?
Bakın şurada da bir başka pankart var. "Operasyonlar dursun" yazıyor. Siz daha önce de gelip konuştunuz bizlerle. Farkı kendiniz de anlarsınız.

Yine de anlatın, değişen değişmeyen nedir? 
 Savaş Bey, yine adım başı durduran, arama yapan asker ya da polis ekiplerine rastlamışsındır ama eskisi kadar yoğunluk yok, tavırları da normalleşti artık. Pikniğe giden bir ailenin sepetindeki 5 yumurta, yarım kilo kızarmış köftenin hesabını 'örgüte yardım mı götürüyorsunuz?' diye sorma üslubunu terk etti devlet.

Açılım projesine ne diyorsunuz?
Atılan önemli bir adımdır diyoruz. Henüz ortada somut bir şey olmasa da, biri çıkıp 'oturun da konuşalım, çare arayalım' dedi. Bu bile çok önemli. Tunceli'de çok önem verildi bu tavra. Umuyoruz ki altından fos bir şey çıkmaz. Siz açılımdan önce barajları gündeme getirseniz daha iyi. O barajlar Dersim'i, Munzur'u yok eder, yaşam biter. İnsan kalmaz ki açılım olsun.

BAŞKAN DA ENDİŞELİ
Sonraki durağım Belediye. Danışmadaki genç kız, "Başkanımız az sonra gelecek, esnaf ziyaretinde" diyor. Kısa süre bekleyince de geliyor başkan Edibe Şahin. Şimdi makam odasında konuşmaktayız: - Her sabah bir başka mahalledeki evleri, dükkânları, işyerlerini geziyorum, iyi oluyor.

Festivaliniz çok coşkun geçmiş başkan, duyduk, okuduk...  Gerçekten de keyifli günler geçirdik. Biliyorsunuz Dersim halkının büyük çoğunluğu yurtdışında, kent dışında yaşıyor. Onlar festival günlerinde özellikle geliyor ve rengarenk oluyor yaşam
 

Telefon meselesi nedir? Bir türlü şebeke bulamadım gelene dek... - Yolu bırakın kent içinde dahi devamlı kesilir. Çünkü 'cemır' denen bir cihaz var polis asker araçlarında. O çevredeki tüm elektronik iletişimi bozuyor.

Açılım projesini konuşuyorum her yerde ve herkesle. Gördüğüm kadarıyla Tunceli umutlu, değil mi?
Umut iyi bir şey ama şu an başımızdaki büyük bir sıkıntıdan yana umudumuz tükeniyor.

Hayırdır? - Barajlar meselesi. Bakın artık baraj suyu tutuldu. Oysa bu kentin arıtması yok. Arıtma olmadan tutulup kente gelecek su büyük sağlık sorunları doğurur. Bu haritada kaç yere baraj yapıldığı görülüyor. Dersim'i, Munzur'u, dünyanın bu en güzel coğrafya parçasını mahvedecek şeyler oluyor.

 

Savaş Ay

Dersim'de Uzunçayır Barajı'nda su tutulmaya devam edilirken, yapılmak istenen diğer barajlarla birlikte Dersim'nin tarihi, kültürü de yok olacak.

Barajlarla birlikte bölgenin iklimi değişicek ve kutsal sayılan Munzur gözeleri kuruyacak, Munzur Baba yok olacak. Kutsal sayılan birçok ziyaret de yok olup gidecek. Ancak bütün bunlara rağmen Dersimliler bu yıkımı sessiz ve tepkisiz izliyor. Av. Barış Yıldırım, 'Dersim ya tarihte ortaya koyduğu direnişi devam ettirerek ciddi bir tarih yazacak, ya da Dersim tarihe karışacaktır' dedi.

Munzur Vadisi üzerinde Uzunçayır Barajı'ndan sonra yapımı düşünülen Akyayık, Konaktepe, Konaktepe Hidroelektrik 1 ve 2, Kaletepe, Bozkaya, Kemerbel baraj yapım çalışmaları hızla sürüyor. Özellikle Hasankeyf'i sulara gömecek Ilısu Barajı'na karşı büyük bir direniş verilirken, Doğu Karadeniz'de derelere yapılmak istenen hidroelektrik santrallerine karşı köylüler büyük bir mücadele sürdürürken, Dersim'in kültürel, sosyal, coğrafik ve ekonomik yapısını talan edecek olan barajlara karşı Dersimlilerin sessizliği dikkat çekiyor.

'Tarihimize sahip çıkmalıyız'

Ana Fatma Kadın Derneği Başkanı Nurhayat Bakıray, 'Gözümüzün önünde bir geçmiş su altında kalıyor ve biz buna sesiz kaldık' dedi. Bakıray, sivil toplum örgütleri olarak gerekenleri yerine getirmediklerini belirterek, barajlar yapılmadan önce yapılması gerekenlerin yapılmadığını söyledi. Evleri sular altında kalacak insanların topraklarını, arsalarını satmamaları gerektiğini belirten Bakıray, 'halkın tepkisini ortaya çıkarmak gerekir' dedi. Barajların büyük bir yıkım olduğunu, Dersim'in tarihinin ve kültürünün yok edilmeye çalışıldığını halka anlatmak gerektiğini sbelirten Bakıray, şöyle dedi: 'Biz de dernek olarak diğer sendika ve kurumlarla yaptığımız toplantılarda ve görüşmelerde bunları dile getirmeye çalışıyoruz. Kaybettiğimiz zamanı bundan sonra telafi etmeye çalışacağız.'

'Barajlar coğrafyayı bozacak'

Dersim Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Yusuf Cengiz, barajların yapılmak istendiği Pülümür Çayı ve Munzur Vadisi'nin turizme kazandırılması gerektiğine dikkat çekerek, 'Kışın kayak tesisleri, yayla evleri, raftingler, balık tesislerinin kurulması ve yazlık evleri yapılırsa bu yöre turizme açılır. Bunun ilin kalkınmasına da çok büyük katkısı olur. Böyle olanaklar varken barajlar yapıp burayı sulara gömmek, hem coğrafyayı bozar, hem sudaki canlı türlerini yok eder. Biz doğanın bozulmaması için barajların yapılmasına kesinlikle karşıyız' dedi.

'Toplumsal mücadele şart'

Su tutulmaya başlanan Uzun-çayır Barajı'nın dışında Munzur Vadisi üzerinde etüt ve sondaj çalışmalarının devam ettiğini kaydeden İHD Dersim Temsilcisi Avukat Barış Yıldırım ise, Dersim halkının bu duruma tepkisiz kalmasını anlamadığını belirterek, 'Dersim ya tarihte ortaya koyduğu direnişi devam ettirerek ciddi bir tarih yazacak barajlara karşı ya da herhangi bir mücadele ortaya koymadıkları için Dersim tarih olacaktır' dedi. Barajları durdurmak ve Munzur Vadisi'nin SİT alanı ilan edilmesi için dava açtıklarını hatırlatan Av. Yıldırım şöyle dedi: 'Hukuksal mücadele ile toplumsal mücadele birleşmek durumundadır. Dersimlilerin, Dersim'in tasfiyesi planına dönüşmüş bu baraj planlarına karşı ciddi bir mücadele ortaya koymalarını bekliyoruz. Bunu burada yaşayan Dersimliler yapacak.' İl dışında yaşayan Dersimlilere de seslenen Yıldırım, tüm Dersimli aydınların, sanatçıların, yazarların, Dersim dostlarının bu sürecin içerisinde aktif olarak rol alması gerektiğini vurguladı. DERSİM - DİHA

Barajlar yapılırsa neler olacak?

Milli Park ilan edilen Munzur Vadisi içinde kalan alanlar tahrip olacak.

Dünyanın en zengin yaban hayatı özelliklerini taşıyan bölgede doğanın dengesi bozulacak.

Bölgeye özgü birçok hayvan ve endemik bitki türünün nesli tehlike altına girecek.

Dünya üzerinde benzeri çok az bulunan kırmızı pullu alabalıkların soyu tükenecek.

Kar yağışının azalmasına paralel olarak Munzur gözelerinin su kaynakları azalacak.

Bol oksijenli temiz hava, yerini rutubetli bir havaya terk edecek, böylece doğal yaşam olumsuz etkilenecek.

Munzur Vadisi üzerinden gerçekleşecek tüm ulaşım sona erecek.

Ovacık-Dersim karayolu ortadan kalkacak, il merkezi uğrak yeri olmaktan çıkacak.

Zaten insansızlaştırılmış bölgede göç artacak.

Sosyal hayat sona erecek, il merkezi ilçelerden tecrit olacak.

Barajlar çamurlarla dolduğundan ömürlerini tamamlayacak ve geriye sadece balçık yığını kalacak.

Kutsal sayılan efsanevi Munzur Baba tüm güzellikleriyle yok olacak.

Pınarlar kuruyacak. İnsan sağlığına faydalı doğal besin kaynakları yönünden zengin olan yöre, bu özelliğini yitirecek.

Kutsal sayılan birçok ziyaret yok olup gidecek ve halk mitolojisi darbe alacak.

Songül Adsız

Bu yazı 5 Eylül 2009 tarihli Demokratik Açılım gazetesinde yayınlanmıştır.