Kalan Müzik'in sahibi Hasan Saltık'ın,
Kalan
Müzik'in sahibi Hasan Saltık'ın, Dersim araştırmasında ulaştığı
yüzlerce belge ve fotoğraf kitap oluyor. Belgelerde ölenlerin ve
sürgüne gönderilenlerin gerçek sayısının yer aldığı bir raporla,
olaylar sırasındaki fotoğraflar da bulunuyor
CHP Genel
Başkan Yardımcısı Onur Öymen'in TBMM'deki konuşmasıyla gündeme gelen
'Dersim İsyanı' ve devletin düzenlediği harekâtla ilgili 71 yıldır
gizli kalmış belge ve fotoğraflar gün ışığına çıktı. 1937-1938
yıllarında harekâta katılan asker ve subayların, dönemin emniyet
müdürlerinin, vali ve kaymakamların kişisel arşivlerinden isyanla
ilgili hiç bilinmeyen yüzlerce fotoğraf ve yazılı belgeye ulaşıldı.
Belgeler arasında, ölenlerin ve sürgüne gönderilenlerin gerçek
sayısının bulunduğu bir raporla, isyanın liderlerinden olduğu öne
sürülen Seyit Rıza'nın idam kararının alındığı mahkeme çıkışında
oğluyla kol kola görüldüğü fotoğraf da bulunuyor. Bölgenin önemli
aşiret reislerinden Şahin Ağa ve amcasının cansız bedenini, askerlerin
mağaralara düzenlediği baskınları ve halkın çaresizliğini gösteren
fotoğraflar da dikkat çekiyor. Bir başka karede ise askerlerin
gözetimindeki kadın aynı anda iki çocuğunu birden emziriyor.
Fotoğrafların birinde ise harekât emrini veren dönemin Başbakanı İsmet
İnönü, Hozat ziyaretinde görülüyor.
4. UMUM MÜFETTİŞLİK RAPORU
Dersim
olaylarıyla ilgili 9 yıl boyunca araştırma yapan Kalan Müzik'in sahibi
Hasan Saltık, arşivindeki bu önemli belgeleri ilk kez SABAH'la
paylaştı. Harekâta katılmış, hayatta kalan asker ve bürokratlara,
ölenlerin akrabalarına ulaşan Saltık; sahaflar, müzayedeler, özel
koleksiyoncular ve İngiliz Ulusal Arşivleri'nden de yararlanarak, kendi
tabiriyle 'çuvallar dolusu belge ve yüzlerce fotoğrafa' ulaştı.
'Katliam' olarak nitelendirdiği Dersim olaylarında ölen ve sürgüne
gönderilenlerin sayısının yanlış bilindiğini söyleyen Saltık,
"Harekâtın başında olan bir subayın Dördüncü Umum Müfettişlik raporuna
ulaştım. Bu rapora göre, 13 bin 160 sivil ölü var. Sürgüne gönderilen
hane sayısı 2 bin 258. Kişi sayısı ise 11 bin 818" diye konuştu.
"KAN İÇER İNSAN ETİ YERLER"
Dönemin
Ovacık Kaymakamı'nın Ankara'ya yazdığı bir rapora da ise Tunceliler'in
kan içip, insan eti yediği, güneşe taptığının yazıldığını anlatan
Saltık, "Harekât için daha ne bekliyorsunuz demeye getirmiş. Bir
müzayedede o dönemin Tunceli Emniyet Müdürü'nün fotoğraf albümünü de
ulaştık. Harekat sırasında çekilmiş fotoğraflardı. Bir vali muavinin
arşivini de bulduk, ölenlerin tek tek fotoğrafları var" dedi. Belge
toplarken zorlandığını da ifade eden Saltık, nedenini şöyle anlatıyor;
"Bazıları hiç konuşmazken bazıları anlattıklarının kayıt altına
alınmasını tercih etmedi. Konuştuklarının öldükten sonra yayımlanmasını
isteyenler oldu. Kimi '12 Eylül'de solcular bizi öldürür' korkusuyla
elindeki tüm fotoğrafları imha etmiş. Araştırmalarım sonucu şunu gördüm
ki, Dersim hareketine katılan askerlerin, subayların çoğu bir daha eski
haline dönememiş. Çoğunun söylediği aynı: 'Çok kötü şeyler yaptık'."
"Tunceli'de bebekler bu yüzden travmayla doğar"
Tunceli'de
bebeklerin '37-38 olayları' yüzünden travmayla doğduğunu, söyleyen
Saltık, "Yıllarca isyan gibi gösterildi. Ulaştığım belgeler de
gösteriyor ki, Dersim olayları Alevi - Kızılbaş kıyımına yönelikti.
Dağlarda aranan 40 kişi yüzünden bu kadar insanın öldürülmesi akla
başka bir şey getirmiyor. Birçok yetim başka illere gönderilip evlatlık
verildi, kızlar Türkler'le evlendirildi. Hazırlanmış, planlanmış bir
hareket."
"Öymen'i takdir ediyor ve seviyorum!"
Hasan
Saltık, Dersim açıklamalarıyla tartışmalara neden olan CHP'li Öymen'e
minnettar: "Yıllardır tüm uğraşlara rağmen, Dersim olaylarını gündeme
getirmeyi başaramamıştık. Dersimliler'in 70 yılda yapamadığını, birkaç
cümlelik konuşmasıyla Onur Öymen başardı. Bizim için büyük bir iyilik
yaptı. Artık isyan değil katliam olduğu konuşuluyor. Onur Öymen'i bu
olaya sebep olduğu için seviyorum."
Kitapta toplanacak
Dersim
olaylarını anlatan kitapların tek taraflı ya da yanlış bilgilerle dolu
olduğunu ifade eden Saltık, 9 yılda ulaştığı tüm belge ve fotoğrafları,
Gazeteci Alev Er'le birlikte kitapta toplayacak. 'Dersim 38' adını
taşıyan 600 sayfalık kitap, gelecek mayısta piyasaya çıkacak. Saltık,
"Ulaştığımız tüm belgeleri, tarihçilerden oluşan bir heyet inceliyor.
Kitap yazmak isteyenler bizim kitabı kaynak olarak kullanabilecek"
dedi. Kaynak:SABAH
NWD
)
Tarihi Yerler