Turabi Saltık, 'Dersim'i ve Dersim Part krallığı'nı yazdı..
M.Ö. 550’den sonra Ön Asya’da güçlü bir İran etkisi baş göstermişti.
Turabi SALTIK
İran yani Persya, Akamenid ülkesi olarak adlandırılıyordu. Nedeni Kirios ve onun yerine geçen hanedan kralların Akamenid soyundan gelmeleriydi.
Persya Kralları M.Ö. 500’lerde Akamenid topraklarını Dersim’e kadar genişletmişlerdi.
Sağman Dersim Kalesini, Bağın Kalesini, Xarput Kalesini, Tubal halkının yaşadığı Meleti Kalesini denetimleri altına almış, Kapadokya’dan, İzmir Kadifekale'ye kadar bütün bölgeyi ele geçirmiş,çetin savaşlarla halklara kan kusturmuşlardı.
Dersim’de de çetin yaralar açmışlardı. Ama gene de Persyalıların Akamenid Krallığı uzun ömürlü çıkmadı. İki yüz yıl varlık gösterdi.
M.Ö. 400'lerde, Makedonyalı Büyük İskender'in komutası altındaki güçlü ordular Ön Asya'nın tek egemeni Persyalıların varlığına son verdi.
Bu defa da Büyük İskender Makedonya'dan Hazar Denizi'ne, Persya'dan Hindistan’a kadar uçsuz bucaksız toprakların sahibi oldu. Anadolu’da olduğu gibi Dersim'de de Pers egemenliği bu sıralar son bulunca Dersim, bir süreliğine Büyük İskender'in egemenliği altına girdi. Bu egemenlik şekillendi.
Büyük İskender'le başlayan ve Anadolu’da 400 yıl süren Elen kültürüyle, dili; hiçbir zaman Dersimli boylarla, kabileler arasında varlık gösteremedi.
Elen inançları yerine Dersimliler kendi çok tanrılı dinsel dizgeleriyle, inançsal yapılarını, ritüellerini, kültürel eski geleneksel yaşamlarınısürdürdüler.
Büyük İskender işgal ettiği topraklara ‘vekil krallar’ atıyordu.
M.Ö. 303'te öldükten sonra Ön Asya'nın ve Dersim’in hâkimi Büyük İskender'in atadığı‘vekil kralı’ Selevkos, artık kendi payına düşen bütün Ön Asya'nın kralıydı. Daha sonraları ise yerine geçen hanedanlara‘Selevkoslar’ ya da ‘Selevkitler’ ismi verildi. Ön Asya'nın İskender'den kalan bu geniş topraklarında hükümranlık süren‘Selevkos’ krallığı parçalanarak, küçük krallıklara bölündü. Bu bölünmeler sırasında pek çok yeni krallıklar, yeni devletler ortaya çıktı.
Dersim’de de; Rutullar, Aşuwalılar, Partlar, Bakterianlar, Samosililer, Alanlar ve diğer irili ufaklı Dersim Dımılili pek çok boyİskender'in topraklarına sahip çıkan Selevkoslar'a karşı baş kaldırdıbağımsızlıklarını ilan ettiler.
Dersim de Part Krallığı bu sıralar (M.Ö. 220) Pulur Pardi de kuruldu. Krallığının geniş topraklarına Homeros, Hepahistos, Herodot, Strabo gibi antik edebiyat el yazmacıları bölgeye (Dersim’e) Partheniya adını vermişlerdi.
Partheniya birleşik bir sözcüktü.
İsmin çözümlenmesi şu anlama geliyordu.
Sözcüğün kökü olan part; Dımılice de 30 denmekti, heni ise çeşme.
Otuz çeşme ile murad edilen bu günkü Munzur Gözeleriydi.
Partheniya toprakları Dersim’in tarihi sınırları olan Tubal halkının yaşadığı Meleti’ye kadar uzanıyordu.
Dersim de bağımsızlığını ilan eden Partheniya topraklarındaki Part Krallığı uzun ömürlü çıktı.
Yaklaşık 450 yıl hüküm sürdü (M.Ö. 220 - M.S. 228).
Bu dönemler Partlarla birlikte Bakterianlar da bağımsızlıklarınıilan etmişlerdi. Bakterian ülkesi, Hazar Denizinin kıyılarına uzanıyordu.
Bakterian Krallığı, Part Krallığı kadar uzun ömürlü olamadı. M.Ö. 200'lerde yıkıldı.
Saldırılar karşısında geride sağ kalan, Bakterianlılarla birlikte önemli sayıdaki halk toplulukları Dersim'in dağlarına ve derin vadilere yerleşti, yurt edindi hayvancılık yaptılar.
Bugün Bakterianlar Dersim Hozat'ta 2200 yıldan bu tarafa aynı adla hala yaşamaktadırlar.
Onlarda aşiret, kabile ilişkileri içerisinde kültürel geleneklerini, etnik konsildiasyonlarını Dımıli / Kırmanç / Zaza, Kürt boyları içerisinde perçinleştirdiler.
(Dersim Gazetesinin Mayıs 2012 sayısından)
Tarihi Yerler