Cahile söz anlatmak, deveye hendek atlatmaktan zordur.
Cahil kiþi, okuyup öðrenim görmemiþ, bilgisiz ve deneyimsiz kimsedir. Bu bakýmdan söylenen bir sözün ne maksatla söylendiðini, hangi anlama geldiðini kavramakta zorluk çeker. O ne biliyorsa, doðru onlardýr. Ne kadar uðraþýrsanýz uðraþýn kendi doðrularýndan baþka bir doðru kabul etmez. Öyle de inatçýdýr ki deve nasýl hendek atlamamak için direniyorsa, o da görüþünden vazgeçmemek için direnip durur.

Cambaz ipte, balýk dipte gerek.
Niteliði gereði hemen her varlýk farklý bir yerde bulunur, barýnýr ve iþ yapar. Niteliðine uygun olmayan yerin þartlarý onu zor durumda býrakabilir. Dolayýsýyla her kiþi elde ettiði niteliklerin gerektirdiði bilgi, beceri ve uzmanlýk sahasý içinde çalýþmalý; o alanýn dýþýndaki iþlerden uzak durmalýdýr.

Cana gelecek (kaza-zarar) mala gelsin.
Eðer bir kaza gelecek ve zarar görecekse insan, canýna deðil malýna gelsin. Çünkü kazaya uðrayan, zarar gören malýn tekrar kazanýlmasý veya elde edilmesi mümkündür. Ama can için durum böyle deðildir. Cana gelen felâketler silinmeyecek izler býrakýr. Bir kazadan ötürü insan ölebilir, sakat kalabilir, dolayýsýyla böylesi zararlarý gidermek mümkün deðildir.

Can boðazdan gelir.
Her canlý gibi insan da beslenmek zorundadýr. Bedeni için gerekli olan gýdalarý ancak bu þekilde alýr. Ýyi beslenmeyen, yeterli gýdalarý almayan bir vücut saðlýklý, dinç ve dayanýklý olamaz; bu kimselerin güçsüz kalýp hasta olmalarý da kaçýnýlmazdýr. O hâlde insan saðlýðýný korumak istiyorsa, iyi beslenmeye önem vermelidir.

Can canýn yoldaþýdýr.
Ýnsan yaratýlýþý gereði tek baþýna yaþayamaz. Bir arkadaþa, bir dosta mutlaka ihtiyaç duyar. Bu, gerek iþ yapmasý, gerek sorunlarýný çözmesi, gerekse konuþup dertleþmesi için zorunludur.

Can cümleden aziz (dir).
1. Bir tehlike anýnda insan önce kendi canýný kurtarmaya baþlar. O anda kendi caný, diðer canlardan daha önemli olur. Kimi istisnalar hariç, bu durum hemen her insanda göze çarpar. Bu da tabiî bir vak`a olarak görülür. 2. Ýnsanýn kendisi hemen herkesten önce gelir. Her ne kadar kimi zaman özveride bulunur, fedakârlýklar gösterirse de (bunun da bir yeri ve sýnýrý vardýr), vahim konularda çýkarlar çatýþmaya baþlayýnca, kendi çýkarýndan asla taviz vermez.

Can çýkmayýnca huy çýkmaz.
Huy, insanýn yaratýlýþ ve ruh özelliklerinin bütünüdür. Ýnsanla birlikte var olmaya baþlar; insan büyüdükçe, huy da onun benliðine iyice yerleþir; kiþiliðinin bir parçasý hâline gelir. Ýster eðitim, ister baþka bir yolla olsun, kiþinin huyunu deðiþtirmek mümkün deðildir; kiþinin ölümüne kadar öylece devam eder.

Caný yanan eþek attan yürük olur.
Herhangi bir durumdan ötürü caný yanýp acý çekmiþ olan kimse, ayný durumla bir daha karþýlaþmamak için kendisinden beklenilenin üstünde bir çaba gösterir. Öyle ki altýndan kalkamaz sanýlan iþleri bile baþarýr, çok iyi sonuçlara ulaþýr.

Cefa çekmeyen sefanýn kadrini bilmez.
Sürekli bolluk, rahatlýk içinde yaþayan insanlar içinde bulunduklarý vefa ve mutluluðun kýymetini bilmezler. Bunu doðal bir þeymiþ gibi görürler. Nasýl saðlýklý bir insan, hasta olmadan saðlýðýn kýymetini bilmezse, sefa içinde olan da darlýða ve sýkýntýya düþmeden rahatlýk, huzur ve mutluluðun kýymetini bilemez.

Cennetin kapýsýný cömertler açar.
Cömert kimse, para ve malýný esirgemeden veren, eli açýk olan, yardým seven, muhtaç kimseleri gözeten kimsedir. Ýslâm dini böyle kimseleri över ve onlarý cömert olmaya davet eder. Eðer böyle davranýrlarsa; yetime, kimsesize, yolda kalmýþa, düþküne yardým ederlerse sevap iþleyecekler ve öbür dünyada yaptýklarýnýn karþýlýðýný kat kat fazlasýyla göreceklerdir.

Cesurun bakýþý, korkaðýn kýlýcýndan keskindir.
Kimi cesur insanlar kararlýdýr, mertlikleri ve azimleri yüzlerinden okunur. Yüz ifadeleriyle hasýmlarýný yýldýrabilirler. Korkak insanlarda ise yürek gücü yoktur. Bu güç olmadýðýndan ötürü kýlýcý gerektiði gibi kullanamazlar, dolayýsýyla kýlýçlarý keskin de olsa bir iþe yaramaz.

Cins horoz yumurtada (iken) öter.
Kimi soylu ve deðerli kimse, daha bebekken, eðitim çaðýna gelmeden kendini kimi hareketleriyle belli eder; baþarýlý bir insan olup yararlý iþler yapacaðýný ortaya koyar.

Cins kedi ölüsünü göstermez.
Þahsiyetli, soylu bir kimse, sýkýntýlý ve kötü durumunu baþkasýna göstermez ve söylemez.

Cömert derler maldan ederler, yiðit derler candan ederler.
Bazý insanlar vardýr ki övülmekten çok hoþlanýrlar. Kimi çýkarcýlar da böyle insanlarý iyi tanýrlar. Onlarý “ne kadar cömertsin” diyerek pohpohlayýp överler; bu okþayýcý sözlere kanan kimse de malýný, parasýný bol bol harcar; ona buna yedirir, sonunda tüketir. Benzer bir þekilde, ne amaç güttüðü bilinmez kimseler de kiþiyi “ne kadar güçlüsün, sana karþý gelemez” diye pohpohlayýp överler. Bu tip övgülerden hoþlanan kimse de, böyle biri olduðunu kanýtlamak için harekete geçer; olmayacak bir dövüþe atýlýr, bu sýrada birisi çýkýp canýndan eder onu.